Stichting opheffen via turboliquidatie

Wilt u uw stichting opheffen? Dan hoort u vaak dat het neerkomt op één formulier bij de Kamer van Koophandel. Dat formulier is het sluitstuk, niet het traject. Er gelden bij een stichting bovendien andere regels dan bij een BV: er zijn geen aandeelhouders en geen algemene vergadering, en daardoor ligt de bevoegdheid om tot ontbinding te besluiten niet vanzelfsprekend bij het bestuur. Daarnaast bepalen de statuten vrijwel altijd waar een eventueel batig saldo naartoe moet.

Wie het formulier indient zonder die punten te hebben nagelopen, loopt het risico dat het ontbindingsbesluit aantastbaar is. En dat blijkt pas op het moment dat iemand zich meldt.

Start de gratis intake

Mag het bestuur zelf tot ontbinding besluiten?

Bij een BV neemt de algemene vergadering het ontbindingsbesluit. Die bestaat bij een stichting niet. Artikel 2:19 lid 1 BW bepaalt daarom dat een stichting kan worden ontbonden door een besluit van het bestuur, maar uitsluitend voor zover de statuten die bevoegdheid uitdrukkelijk toekennen.

Dat leidt tot drie mogelijke situaties:

1. De statuten geven het bestuur de bevoegdheid. Dan volstaat een bestuursbesluit, genomen volgens de vergader- en meerderheidsregels die de statuten voorschrijven. Let op eventuele quorum- of tweederdemeerderheidseisen en op de vraag of alle bestuurders behoorlijk zijn opgeroepen.
2. De statuten zwijgen of sluiten het uit. Dan kan het bestuur niet zelfstandig ontbinden. De statuten moeten eerst worden gewijzigd bij notariële akte, mits die wijziging statutair mogelijk is.
3. Statutenwijziging is niet mogelijk. Dan resteert een verzoek aan de rechtbank. Ook de Kamer van Koophandel kan een stichting ontbinden wanneer niet meer aan bepaalde verplichtingen wordt voldaan, maar dat is een route die u niet zelf in de hand heeft.

Dit is het eerste wat wij controleren, nog voordat naar de balans wordt gekeken. Een ontbindingsbesluit dat door een onbevoegd orgaan is genomen, is aantastbaar, en dat probleem komt pas boven wanneer een schuldeiser of belanghebbende zich meldt.

Wanneer is turboliquidatie van een stichting mogelijk?

De voorwaarde is dezelfde als bij een BV: op het moment van ontbinding mogen er geen baten meer aanwezig zijn. Baten zijn niet alleen banksaldi. Denk ook aan een vordering op een subsidieverstrekker, een nog te ontvangen donatie, inventaris, een voorraad, een borgsom van een huurpand of een teruggave van de Belastingdienst.

Schulden vormen géén beletsel. Een stichting kan via turboliquidatie worden beëindigd terwijl er onbetaalde crediteuren achterblijven, mits er geen baten meer zijn en verantwoord kan worden waarom bepaalde schuldeisers wel of niet zijn voldaan. Lees meer over opheffen met schulden.

De bestemming van het vermogen bij een stichting

Hier verschilt een stichting wezenlijk van een BV. Bij een BV vloeit een overschot terug naar de aandeelhouders. Een stichting heeft die niet, en de statuten schrijven vrijwel altijd voor waar een batig saldo naartoe moet: meestal naar een instelling met een gelijksoortige doelstelling.

Dat betekent dat u de kas niet naar eigen inzicht kunt leegmaken om de balans op nul te krijgen. Uitkeringen aan bestuurders of aan een willekeurige derde die niet aan de statutaire bestemming voldoet, zijn achteraf aantastbaar en kunnen leiden tot persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurders.

Was de stichting aangemerkt als ANBI, dan geldt bovendien dat het resterende vermogen bij opheffing moet worden besteed aan een doel dat in het verlengde ligt van de doelstelling. Wordt daarvan afgeweken, dan kan de Belastingdienst de ANBI-status met terugwerkende kracht intrekken, met fiscale gevolgen voor eerder ontvangen giften en voor de stichting zelf.

De volgorde is dus: eerst bepalen welke bestemming de statuten voorschrijven, dan het vermogen conform die bestemming afwikkelen, en pas daarna het ontbindingsbesluit nemen.

Subsidies, projecten en lopende verplichtingen

Ontving de stichting subsidie, dan gelden bijna altijd verantwoordings- en terugbetalingsvoorwaarden. Een niet-afgeronde subsidieverantwoording kan een terugvorderingsvordering opleveren, en een nog te ontvangen slotbetaling is een bate. Beide moeten zijn afgewikkeld voordat er kan worden ontbonden.

Hetzelfde geldt voor huurovereenkomsten, vrijwilligersvergoedingen, verzekeringen, een eventuele arbeidsovereenkomst en de vraag of er nog aangiften of jaarstukken openstaan.

Aansprakelijkheid van stichtingsbestuurders

Sinds de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen gelden voor bestuurders van stichtingen in hoofdlijnen dezelfde normen als voor bestuurders van een BV. Onbehoorlijke taakvervulling kan tot persoonlijke aansprakelijkheid leiden, en het feit dat een bestuursfunctie onbezoldigd of vrijwillig is, verandert daar niets aan.

Bij een opheffing zit het risico vooral in het afwikkelen van het vermogen: aan wie is betaald, in welke volgorde, en waarom. Die keuzes moeten vastliggen voordat de stichting ophoudt te bestaan, want daarna is er geen orgaan meer dat ze kan toelichten.

Wat rechters hierover hebben geoordeeld

Het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch heropende de vereffening van een via turboliquidatie beëindigde stichting. Dat de stichting geen zichtbare bezittingen meer had, stond niet in de weg aan heropening: een vordering uit bestuurdersaansprakelijkheid is zelf een bate, en het was voldoende dat het bestaan daarvan aannemelijk werd gemaakt. Het hof overwoog daarbij dat de bestuurders van de onttrekkingen op de hoogte hadden kunnen en moeten zijn.

Voor stichtingsbestuurders is dat de kern: het opheffen sluit het dossier niet. Wat vóór de ontbinding met het vermogen is gebeurd, blijft toetsbaar.

Bekijk de uitspraak op rechtspraak.nl

Verantwoording na de ontbinding

De Tijdelijke wet transparantie turboliquidatie geldt voor alle rechtspersonen, dus ook voor stichtingen. Binnen veertien dagen na de ontbinding moet het bestuur financiële informatie bij de Kamer van Koophandel deponeren en de bekende schuldeisers daarover schriftelijk informeren. Daaruit moet blijken waarom er geen baten meer waren, hoe eerdere baten zijn afgewikkeld en waarom schuldeisers geheel of gedeeltelijk onbetaald zijn gebleven.

De regeling loopt tot 15 november 2027 en wordt voorbereid als permanente wetgeving. Lees meer over de transparantieverplichting.

Wat kost het opheffen van een stichting?

Het verschil zit niet in de documenten, maar in de vraag of vereffening nodig is. Zijn er nog baten, dan is turboliquidatie niet aan de orde en volgt een vereffeningstraject met een verzetstermijn van twee maanden na deponering van de rekening en verantwoording.

Wat er naast formulier 17a moet worden opgesteld

Formulier 17a schrijft de ontbinding in bij het handelsregister. Daarmee is het dossier niet compleet. Bij een turboliquidatie van een stichting hoort in elk geval het volgende te worden geproduceerd.

Voor de Kamer van Koophandel:

• Het ontbindingsformulier, inclusief opgave van de bewaarder van de administratie
• Een balans en een staat van baten en lasten over het boekjaar waarin is ontbonden
• Dezelfde stukken over het voorafgaande boekjaar, wanneer daarover nog geen jaarrekening openbaar is gemaakt
• Een schriftelijke toelichting op de oorzaak van het ontbreken van baten, op de wijze waarop eerdere baten zijn afgewikkeld en op de reden waarom schuldeisers onbetaald zijn gebleven
• Jaarrekeningen over eerdere boekjaren die nog niet zijn gedeponeerd, voor zover die verplichting geldt

Daarnaast, buiten het handelsregister om:

• Het ontbindingsbesluit van het bestuur, met vermelding van de statutaire grondslag en van de wijze waarop aan oproepings- en meerderheidseisen is voldaan
• Een schriftelijke mededeling aan iedere bekende schuldeiser dat de stukken zijn gedeponeerd
• De laatste aangiften vennootschaps- en omzetbelasting en de afmelding bij de Belastingdienst
• Bij een ANBI: de vastlegging van de bestemming van het resterende vermogen
• Bij subsidie: de eindverantwoording richting de verstrekker
• Voor het eigen dossier: een overzicht van de betalingen aan schuldeisers in de periode vóór de ontbinding, met de reden achter de gemaakte keuzes

Dat laatste stuk staat in geen enkele handleiding, maar het is wel het document waar u naar zoekt wanneer er twee jaar later een vraag komt.

Wat er vaak eerst moet worden gecorrigeerd

Een tweede reden waarom het traject zelden bij het formulier begint: de administratie sluit niet altijd aan op de werkelijkheid. Posten die wij regelmatig eerst moeten rechtzetten:

• Bezittingen die administratief nog op de balans staan terwijl ze feitelijk niet meer bestaan
• Een openstaande rekening-courant met een bestuurder of een gelieerde partij
• Vooruitontvangen bedragen of bestemmingsreserves die nog een verplichting vertegenwoordigen
• Een btw- of vennootschapsbelastingpositie die nog niet is afgewikkeld, of een verwachte teruggave — die teruggave is zelf een bate en blokkeert de turboliquidatie zolang zij openstaat
• Jaarcijfers die niet aansluiten op de bankmutaties over het laatste jaar

Zolang een van deze posten openstaat, is de balans niet op nul en klopt de toelichting op het ontbreken van baten niet. Corrigeren kan, maar de volgorde luistert nauw: de correctie moet zijn afgerond en vastgelegd vóórdat het ontbindingsbesluit valt.

Waarom bestuurders dit laten beoordelen

Het uitzoeken van dit alles kost een bestuurder doorgaans meerdere avonden, verspreid over weken, omdat de informatie over statuten, deponering, fiscale afmelding en verantwoording op verschillende plaatsen ligt en niet op de situatie van uw stichting is toegesneden.

Belangrijker is dat het bestuur persoonlijk aanspreekbaar blijft, ook nadat de stichting is uitgeschreven. De vraag is dus niet of u de handelingen kunt verrichten, maar of u achteraf kunt onderbouwen waarom u ze zo heeft verricht. Het moment waarop het bestuursbesluit valt, is het laatste moment waarop een onvolkomenheid nog zonder gevolgen te herstellen is.

Wij beoordelen de statuten, de balans en de verplichtingen vóórdat dat besluit wordt genomen, benoemen wat eerst moet worden gecorrigeerd, en leveren de stukken en de verantwoording in samenhang aan. Wat u overhoudt is een dossier dat uitlegbaar is op het moment dat iemand ernaar vraagt.

Wilt u uw stichting opheffen?

Via de intake brengen wij uw statuten, balans en verplichtingen in kaart en stellen we vast welke route past. Is de stichting overzichtelijk, dan blijft het traject overzichtelijk. Zijn er baten, een ANBI-status of een openstaande subsidie, dan bepalen we eerst welke stappen daaraan voorafgaan.

Start de gratis intake voor stichtingen

Twijfelt u of uw statuten het bestuur de bevoegdheid geven? Neem contact op, dan kijken we mee.